الفيض الكاشاني

48

راه روشن ترجمه كتاب المحجه البيضاء فى تهذيب الاحياء ( فارسى )

مرحوم فيض از بزرگان علماى اماميّه است ، همانهايى كه به قرآن و حديث بىنهايت توجّه و اهتمام داشتند ؛ او در تفسير قرآن داراى روش خاصّى است ، و در اين مورد طريقت و شريعت را با هم گرد آورده است . وى در زمينه حقايق قرآنى كه بر اصول فطرت و حكمتى عالى استوار و بر نواميس طبيعت و عرفان صحيحى منطبق است و با فطرت و عقل انسان سازگارى دارد دو تفسير به نام صافى واصفى تأليف كرده است . در كتاب خود به نام المحجة البيضاء كه آن را در تهذيب احياء العلوم غزّالى تأليف كرده اخبار بسيارى از ائمّهء اهل بيت ( ع ) درباره علم اخلاق و شناخت نفس و تربيت آن به گونه‌اى روشن و جالب نقل كرده است ، و براستى مىتوان آن را تفسيرى بر قرآن و شرحى بر احاديث ائمّه ( ع ) دانست . او در اين كتاب به طور تحليلى از عقايد و آراى غزّالى بحث ، و سپس با استناد به كتاب خدا و سنّت پيامبر ( ص ) به نقد و تهذيب آنها پرداخته ، و در همه تأليفات خويش براى آراى خود به قرآن و احاديث صادر از اهل بيت وحى استشهاد كرده است . بىشكّ اگر ما او را در فهم آيات قرآن كريم و درك احاديث صادر از منبع وحى با ابو حامد غزّالى مقايسه كنيم برترى آشكار او را بر غزّالى - با همهء شهرت جهانى او ، و منحصر بودن شهرت فيض به جامعه شيعه - به خوبى احساس مىكنيم . و اگر تبليغاتى كه پيرامون غزّالى در جهان به راه انداخته شده درباره فيض انجام مىشد برجستگى و نبوغ او آشكار مىگرديد ، و پژوهشگران غرب به عظمت مقام علمى او واقف مىشدند ، و در زمينه اخلاق و شناخت نفس و تربيت آن ، به آراى ارزشمند و عقايد حقّه او در علم تفسير و حديث رو مىآورند . پايان گفتار آقاى مدرّسى . مشايخ وى و روايت كنندگان از او علّامه فيض از گروهى از بزرگان و مشاهير روايت كرده كه از آن جمله‌اند :